UNESCO Dünya Miras Komitesi'nin 16-27 Haziran 2013 tarihlerinde Phnom Penh'de gerçekleþtirdiði 37. Oturumda Türkiye'deki Dünya Miras Alanlarýndan Ýstanbul Tarihi Alanlarý ve Çatalhöyük Neolitik Sit Alaný üzerine aldýðý kararlar þunlardýr:


Ýstanbul Tarihi Alanlarý (Türkiye) (C 356)

Karar no.: 37 COM 7B.85

Dünya Miras Komitesi,
WHC-13/37.COM/7B.Add belgesini inceleyerek,
36. Oturumda (Saint-Petersburg, 2012) kabul edilen 36 COM 7B.89 kararýný hatýrlatarak,
Dünya Miras Merkezi / ICOMOS ortak Reaktif Ýzleme Misyonunun sonuçlarýný göz önünde bulundurarak Üye Devlet’in tavsiye kararlarýný uygulamasýný ve gerektiði gibi Yönetim Planý’nýn yýllýk incelemesine baþlamasýný talep eder;
Üye Devlet’in Haliç Köprüsü çalýþmalarýný köprü tasarýmýnýn geliþtirilmesi ve tarihi kentsel peyzaja olan etkisinin azaltýlmasý için çözüm bulmak amacýyla bir yýllýðýna durdurma çabasýný onaylar; ancak deðiþiklikler ile özgün tasarýmýn düzelmesine raðmen, köprünün hala Tarihi Yarýmada’nýn görünümünü ve Üstün Evrensel Deðeri’nin bazý özelliklerini olumsuz yönde etkileyeceðini kaydeder;
Motorlu Taþýtlar için Boðaz Geçiþ Tüneli’nin faydalarýný kabul eder, ancak daha kýsa olan 5.4 km’lik tünel seçeneðinin Tarihi Yarýmada’nýn güney kýyýsýndaki çýkýþ noktasý ve 8-13 þeritli yaklaþým yolunun Deniz Surlarý, Mermer Kule ve Tarihi Yarýmada ile deniz arasýndaki iliþki üzerinde çok önemli ve olumsuz bir etkisi olacaðýný kaydeder;
Projenin Tarihi Yarýmada üzerindeki etkisinin sýnýrlanýp daha olumlu hale gelmesi için Üye Devlet’in Tünel’in Kara Surlarýnýn dýþýna dek uzatýlmasý ve Yenikapý’daki kesiþim noktasýnýn kaldýrýlmasýna yönelik multi-disipliner çalýþmalar (teknik, çevresel, sosyal, kültürel ve ekonomik) yürütmesini; geriye dönüþü olmayacak bir karar verilmeden ya da bir çalýþma baþlatýlmadan, bütün seçeneklerin gerektiði gibi göz önünde bulundurularak Miras Etki Deðerlendirme Raporu’nun tamamlanmasýný ve Danýþma Kurullarý tarafýndan incelenmesi için Dünya Miras Merkezi’ne sunulmasýný talep eder;
Yenikapý Projesi’nin Tarihi Yarýmada’nýn güneybatýsýnda çok büyük bir alan (58 hektar) kapladýðýný ve bir milyon insaný alacak büyüklükte bir rekreasyon alaný oluþturulmasý kararýnýn Miras Etki Deðerlendirmesi tamamlanmadan ve Dünya Miras Komitesi’ne bildirilmeden alýndýðýný endiþe ile dile getirir ve Üye Devletin Miras Etki Deðerlendirmesini bu tür büyük toplanma alanlarýnýn çevreye ve Tarihi Yarýmada’nýn altyapýsýna olan potansiyel etkisini içerecek þekilde tamamlamasýný ve mümkün olan en kýsa sürede Danýþma Kurullarýnýn incelemesi için Dünya Miras Merkezi’ne sunmasýný talep eder;
Misyonun belirttiði gibi mevcut Osmanlý ahþap yapýlarý için kritik bir noktaya gelindiðini endiþe ile dile getirir ve Üye Devletin risk altýndaki Osmanlý yapýlarýný hýzla deðerlendirmesini, yenileme alanlarýný yeniden belirlemesini, bozulma ve yok olma hýzýný azaltmak için acil koruma çalýþmalarýný yürütmesini, eðer mümkünse özel mülk sahiplerinin yapýlarýný onarmalarý için gerekli fonlarý yeniden saðlanmasýný talep eder;
Tarihi Yarýmada’nýn siluetinin korunmasý için Üye Devletin yükseklik sýnýrlamalarýný zamanýnda yürürlüðe koymasýný takdir eder;
Üye Devlet’in varlýðýn korunmuþluk durumu ve yukarýda belirtilenlerin uygulanmasýna iliþkin güncellenmiþ bir raporu Dünya Miras Komitesi’nin 39. Oturumunda (2015) incelenmek üzere 1 Þubat 2015 tarihine dek sunmasýný talep eder.

Çatalhöyük Neolitik Sit Alaný (Türkiye) (C 1405)

Karar no: 37 COM 7B.86

Dünya Miras Komitesi,
WHC-13/37.COM/7B belgesini inceleyerek,
36. Oturum’da (Saint-Petersburg, 2012) kabul edilen 36 COM 8B.36 kararýný hatýrlatarak,
Üye Devletin Yönetim Planý konusunda yol almasýný takdir eder; Yönetim Planý’nýn onaylandýðýný ve yakýnda uygulanmaya baþlanacaðýný kaydeder;
Üye Devlet’in bu Yönetim Planý’ný revize etmek istediðini kaydeder ve bu revizyon süreci çerçevesinde,
Yönetim Planý’nda belirtilen ve uygun gözlem göstergelerini de içeren eylemlerin, Üye Devlet’in varlýðýn korunmasý ve yönetimini yeterli olarak gözlemlemesine izin verecek þekilde geliþtirilmesini,
Yönetim Planý’nýn yasal dayanaðýnýn güvenceye alýnmasýný ve gerekli tüm eylemler için yeterli maddi kaynak saðlayacak þekilde daha ayrýntýlý bir finansal stratejinin hazýrlanmasýný talep eder;
Üye Devlet’in revize edilmiþ Yönetim Planý’nýn basýlý ve elektronik kopyalarýný Danýþma Kurullarýnýn incelemesi için Dünya Miras Merkezi’ne 1 Þubat 2014 tarihine dek teslim etmesini talep eder.

Uluslararasý Anýtlar ve Sitler Günü, 18 Nisan 1982'de ICOMOS tarafýndan oluþturulmuþ ve ardýndan 1983'de UNESCO Genel Kurulu'nda onaylanmýþtýr. Bu özel gün, halka dünya mirasýnýn çeþitliliði, muhafaza ve korunmasýnýn gerektirdiði çabalar konusunda duyarlý olunmasý için bir fýrsat sunmakta, ayný zamanda yararlanabilirliði konusuna dikkat çekme olanaðý saðlanmaktadýr. 1983'den bu yana, ICOMOS bütün Ulusal Komiteleri için bu güne özgü ortak bir konu seçmektedir. Uluslararasý Anýtlar ve Sitler Günü'nün 30. yýldönümünün kutlanacaðý 18 Nisan 2013 özel gününün temasý 'Eðitimin Mirasý' olarak belirlenmiþtir.

Bu kapsamda, ICOMOS Türkiye Milli Komitesi tarafýndan 18 Nisan 2013'de eþzamanlý olarak Ankara'da Orta Doðu Teknik Üniversitesi ve Ýzmir'de Dokuz Eylül Üniversitesi'nde ve 30 Nisan 2013'de Ýstanbul Aydýn Üniversitesi'nde olmak üzere toplam üç etkinlik düzenlemiþtir. ODTÜ'nün ev sahipliðinde gerçekleþen ilk etkinlikte "Eðitimin Mirasý / Mirasýn Eðitimi" temasý dört temel oturumda tartýþýlmýþtýr. Eðitimin Mirasý temasý altýnda oluþturulan sabah oturumunda, eðitimin mirasýný yeniden hatýrlamak baþlýðýnda kültür mirasý olan eðitim yapýlarýnýn sorunlarý ile birlikte, Türkiye'de Restorasyon eðitiminin ilk baþladýðý kurum olan ODTÜ ve Mimarlýk Fakültesi tanýtýmýný amaçlanmýþtýr. Mirasýn Eðitimi temasý altýnda oluþturulan öðleden sonra oturumunun bugünü anlamak baþlýklý ilk bölümünde Türkiye'de koruma eðitiminin baþlangýcý bugününü içeren sunuþlar yer almýþtýr. Öðleden sonra oturumunun geleceði tasarlamak baþlýklý son oturumunda ise farklý kademelerde koruma eðitimi ve geleceðin tasarlanmasý konulu bir panel gerçekleþtirilmiþtir.

Ýzmir'de Dokuz Eylül Üniversitesi'nin ev sahipliðinde gerçekleþtirilen etkinlik ise, ayný tema çerçevesindeki sunum ile, ilk ve orta eðitim düzeyindeki öðrencilerin tarihi çevre bilinç ve duyarlýlýðýný geliþtirmek, tarihi eðitim yapýlarýna iþaret etmek amacý ile düzenlenmesi planlanan resim sergisinden oluþmuþtur.

Ýstanbul Aydýn Üniversitesi'nde 30 Nisan 2013 tarihinde gerçekleþtirilen etkinlik kapsamýnda ise "Eðitim Mirasý" temasý altýnda çeþitli sunumlarýn yapýldýðý bir panel gerçekleþtirilmiþtir.

ICOMOS Türkiye Milli Komitesi Basýn Duyurusu

ICOMOS Türkiye Milli Komitesi’nin aþaðýdaki deðerlendirmeyi 1.Mart 2013 tarihinde kamuoyuna duyurduðu günden itibaren Taksim Gezi Parký üzerinde sürdürülen hukuksuz uygulamalar son üç gündür en üst düzeye ulaþmýþtýr. Sadece Park alanýnda yapýlan iþlemler deðil, insanlarýn canlarýný tehdit eden, fiziki ve ruhsal saðlýklarýný bozan bu uygulamalarý þiddetle kýnadýðýmýzý ve kamuoyu önünde yetkileri hukuki süreçlere ve uluslararasý koruma, kent planlama ve kent yönetimi ilkelerine uygun davranmaya davet ettiðimizi duyururuz.

Saygýlarýmýzla,
ICOMOS Türkiye Milli Komitesi

1.Mart 2013
Taksim’de Eski Topçu Kýþlasýnýn Yeniden Ýnþasýna Yönelik Proje ve Gezi Parký’nýn Ortadan Kaldýrýlmasýna Ýliþkin Deðerlendirme

Son günlerde kamuoyunu meþgul eden en önemli kentsel meselelerden biri de, Ýstanbul, Taksim Meydaný’ndaki Gezi Parký’nýn ortadan kaldýrýlýp, yerine ayný alanda 1930’lu yýllara kadar mevcut Eski Topçu Kýþlasý’nýn yeniden inþasý giriþimidir. Türkiye ICOMOS Milli Komitesi doðrudan doðruya kendi ilgi alanýna giren ve uluslararasý yükümlülüklerinden de birini teþkil eden bu konu hakkýnda aþaðýdaki görüþlerini açýklamayý zorunlu görmüþtür:
1. Taksim Gezi Parký, tarihsel mimari önemi baðlamýnda -sadece bir yeþil alan olmanýn ötesinde- Ýstanbul’un en önemli ve korunmaya deðer varlýklarýndan biridir. Onyýllardýr kayýtsýzlýk ve duyarsýzlýkla tahrip edilmeye ve aþýndýrýlmaya devam etmesine raðmen, hala önemini yitirmiþ deðildir. Dünyaca bilinen bir tasarýmcý olan Henri Prost tarafýndan projelendirilmiþtir ve Türkiye’de anýtsal-eksensel park planlama yaklaþýmýna sahip tek kamusal yeþil alandýr. Ortadan kaldýrýlmasý bir yana, restore edilerek, asli özellikleri iade edilmeli ve Türkiye ve Ýstanbul’un kültür tarihinde hak ettiði yere yerleþtirilmelidir.
2. Gezi Parký ortadan kaldýrýlarak onun yerinde rekonstrüksiyonu hedeflenen Topçu Kýþlasý’nýn yeniden yapýmý koruma-restorasyon disiplininin uluslararasý ilkeleri baðlamýnda aþaðýdaki sorunlar nedeniyle kabul edilemez bir durum sergilemektedir.

Birinci sorun þudur: Yok olmuþ tarihsel yapýlarýn rekonstrüksiyonu, ancak söz konusu yapýlarýn mimari, inþai, estetik düzey ve tarihsel anýlar taþýmak gibi gerekçelerle kaybýnýn çok büyük olmasý halinde meþrudur. Taksim Kýþlasý ise, kaybý bu kadar büyük anlam taþýyan bir yapý deðildir. Þayet yerinde duruyor olsaydý, kuþkusuz, korunmasý gerekecekti. Fakat bu yitirilmiþ yapýnýn kent belleðindeki önemi, yerine bir replikasýný yapmayý gerektirecek kadar derinlikli ve güçlü deðildir.

Ýkinci sorun ise, yapýnýn rekonstrüksiyonunu yapmanýn ortaya sadece eskisi gibi gözüken, ama hiçbir rasyonel koruma ölçütüne göre tarihi eser sayýlmayacak bir yeni yapý çýkaracak olmasýdýr. Türkiye kamuoyunda sýk sýk aksi gündeme gelmesine karþýn, geçmiþin görüntülerini yeniden üretmek tarihi çevreyi ve mirasý korumak demek deðildir. Yukarýda da vurgulandýðý gibi sadece bazý çok zorunlu hallerde bir taklit yapý inþa etme giriþimi hoþgörülebilir. Kaldý ki, hoþgörüldüðü hallerde bile, yok olmuþ yapýlarýn rekonstrüksiyonunu yapabilmek için, elde eski durum hakkýnda fikir verecek yeterli ve ayrýntýlý belgeler ve veriler olmasý gerekir. Eski Taksim Topçu Kýþlasý için elde yalnýzca yapýnýn bazý dýþ mekan fotoðraflarý vardýr. Dönemine ait hiçbir gerçek inþai ve mimari ayrýntýsý, hatta tam boyutlarý bile, bilinmemektedir. Bu koþullarda yeniden yapýmý, koruma ilkeleri açýsýndan, Taksim’in en merkezi yerinde bir “Disneyland” inþa etmekten daha anlamlý ve ciddi bir sonuç vermeyecektir.

ICOMOS Türkiye Milli Komitesi olarak yukarýdaki sakýncalarý Türkiye kamuoyuna duyurmayý, çalýþma alanýmýzýn etik ve teknik ilkelerine aykýrý bu geliþmeye karþý durmamýzýn bir tarihsel zorunluluk oluþundan ötürü gerekli görmekteyiz.

Son dönemde Beyoðlu bölgesinde yaþanmakta olan geliþmeler hakkýnda ICOMOS Türkiye Milli Komitesi ile Europa Nostra Türkiye Derneði’nin ortak olarak hazýrladýklarý* metini aþaðýdaki linkten indirebilirsiniz.

*Metni hazýrlayan Milli Komite üyelerimiz Z.Ahunbay, N.Zeren Gülersoy ve Ý.Dincer’e teþekkür ederiz.

18-12-2012 Salý, ICOMOS Türkiye

UNESCO Dünya Miras Merkezi / ICOMOS Reaktif Ýzleme Heyeti, Ýstanbul’un Tarihi Alanlarý Dünya Miras Alaný’nýn korunma durumunu izlemek üzere 18-22 Kasým 2012 tarihleri arasýnda Ýstanbul’u ziyaret etti.

UNESCO Dünya Miras Merkezi ve ICOMOS, Liste’de yer alan Ýstanbul’un Tarihi Alanlarý’nýn, UNESCO Dünya Miras Komitesi’nin 24 Haziran-6 Temmuz 2012 tarihlerinde St. Petersburg’de düzenlediði Genel Kurul sýrasýnda aldýðý 36COM 7B.89 sayýlý karar dahilinde, Haliç Köprüsü’nün görsel etkisini azaltýlmasý yönünde gelinen aþamanýn, önerilen koruma ve yenileme projelerinin ve alanýn bütünlüklü olarak stratejik yönetiminin incelenmesi üzerinden mevcut korunmuþluk durumunun deðerlendirilmesi amacýyla 18-22 Kasým 2012 tarihlerinde Ýstanbul’da bir ortak reaktif izleme heyeti ziyareti gerçekleþtirdi.

Ýçerisinde ICOMOS Türkiye temsilcilerinin de bulunduðu ilgili kurum ve paydaþlarýn katýlýmýyla Ýstanbul Sit Alanlarý Alan Yönetim Baþkanlýðý tarafýndan düzenlenen UNESCO/ICOMOS ortak izleme heyeti Ýstanbul programý kapsamýnda, Haliç Metro Geçiþ Köprüsü, Avrasya Tüneli Projesi, Yenikapý dolgu alaný, Tarihi Yarýmada’da yürütülen yenileme ve koruma projeleri ile Ýstanbul Sit Alanlarý Tarihi Yarýmada Yönetim Planý’nýn uygulanmasý ve revizyonu konularýnýn karþýlýklý deðerlendirildiði toplantýlar gerçekleþtirildi. Bu toplantýlarýn yanýsýra, Haliç Metro Köprüsü inþaat sahasý ve baký noktalarý, Karasurlarý, Zeyrek ve Süleymaniye sit alanlarý ile Avrasya Tüneli güzergahý ve Yenikapý dolgu alanýna da geziler düzenlendi.

Bu kapsamda ICOMOS Türkiye, UNESCO/ICOMOS ortak misyon heyeti tarafýndan gündeme getirilen baþlýklar hakkýndaki deðerlendirmelerini toplantý sýrasýnda misyon heyeti temsilcileri ile paylaþmýþtýr. Ayrýca, Ýstanbul’un Tarihi Alanlarý Dünya Miras Alaný’nýn korunma durumu ile ilgili görüþ ve endiþelerini de UNESCO Genel Müdürü Irina Bokova, UNESCO Dünya Miras Merkezi yöneticisi Kishore Rao ile ICOMOS Genel Baþkaný Gustavo Araoz’a misyon sonrasýnda yazýlý olarak iletmiþtir.

Taksim’de Eski Topçu Kýþlasýnýn Yeniden Ýnþasýna Yönelik Proje ve Gezi Parký’nýn Ortadan Kaldýrýlmasýna Ýliþkin Deðerlendirme

Son günlerde kamuoyunu meþgul eden en önemli kentsel meselelerden biri de, Ýstanbul, Taksim Meydaný’ndaki Gezi Parký’nýn ortadan kaldýrýlýp, yerine ayný alanda 1930’lu yýllara kadar mevcut Eski Topçu Kýþlasý’nýn yeniden inþasý giriþimidir. Türkiye ICOMOS Milli Komitesi doðrudan doðruya kendi ilgi alanýna giren ve uluslararasý yükümlülüklerinden de birini teþkil eden bu konu hakkýnda aþaðýdaki görüþlerini açýklamayý zorunlu görmüþtür:
Taksim Gezi Parký, tarihsel mimari önemi baðlamýnda -sadece bir yeþil alan olmanýn ötesinde- Ýstanbul’un en önemli ve korunmaya deðer varlýklarýndan biridir. Onyýllardýr kayýtsýzlýk ve duyarsýzlýkla tahrip edilmeye ve aþýndýrýlmaya devam etmesine raðmen, hala önemini yitirmiþ deðildir. Dünyaca bilinen bir tasarýmcý olan Henri Prost tarafýndan projelendirilmiþtir ve Türkiye’de anýtsal-eksensel park planlama yaklaþýmýna sahip tek kamusal yeþil alandýr. Ortadan kaldýrýlmasý bir yana, restore edilerek, asli özellikleri iade edilmeli ve Türkiye kültür tarihinde hak ettiði yere yerleþtirilmelidir.
Gezi Parký ortadan kaldýrýlarak onun yerinde rekonstrüksiyonu hedeflenen Topçu Kýþlasý’nýn yeniden yapýmý koruma-restorasyon disiplininin ilkeleri baðlamýnda sorunludur.

Birinci sorun þudur: Yok olmuþ tarihsel yapýlarýn rekonstrüksiyonu, ancak söz konusu yapýlarýn mimari, inþai, estetik düzey ve tarihsel anýlar taþýmak gibi gerekçelerle kaybýnýn çok büyük olmasý halinde meþrudur. Taksim Kýþlasý ise, kaybý bu kadar büyük anlam taþýyan bir yapý deðildir. Þayet yerinde duruyor olsaydý, kuþkusuz, korunmasý gerekecekti. Fakat bu yitirilmiþ yapýnýn kent belleðindeki önemi, yerine bir replikasýný yapmayý gerektirecek kadar derinlikli ve güçlü deðildir.

Ýkinci sorun ise, yapýnýn rekonstrüksiyonunu yapmanýn ortaya sadece eskisi gibi gözüken, ama hiçbir rasyonel koruma ölçütüne göre tarihsel eser sayýlmayacak bir yeni yapý çýkaracak olmasýdýr. Türkiye kamuoyunda sýk sýk aksi gündeme gelmesine karþýn, geçmiþin görüntülerini yeniden üretmek tarihsel çevreyi ve mirasý korumak demek deðildir. Sadece bazý çok zorunlu hallerde hoþgörülebilir bir taklit yapý inþa etme giriþimi olarak nitelenir.

Kaldý ki, hoþgörüldüðü hallerde bile, yok olmuþ yapýlarýn rekonstrüksiyonunu yapabilmek için, elde eski durum hakkýnda fikir verecek yeterli ve ayrýntýlý belgeler ve veriler olmasý gerekir. Eski Taksim Topçu Kýþlasý için elde yalnýzca bazý dýþ mekan fotoðraflarý vardýr. Dönemine ait hiçbir gerçek inþai ve mimari ayrýntýsý, hatta tam boyutlarý bile, bilinmemektedir. Bu koþullarda yeniden yapýmý, tarihsel korumacýlýk ilkeleri açýsýndan, Taksim’de bir “Disneyland” inþa etmekten daha anlamlý ve ciddi bir sonuç vermeyecektir.
Yukarýdaki sakýncalarý Türkiye kamuoyuna duyurmayý, çalýþma alanýmýzýn etik ve teknik ilkelerine aykýrý bu geliþmeye karþý durmamýzýn bir tarihsel zorunluluk oluþundan ötürü gerekli görmekteyiz.

ICOMOS Türkiye Milli Komitesi