Icomos T�rkiye

AYASOFYA �Ç�N ÇA�RI
ICOMOS Türkiye Milli Komitesi

6. yüzy�ldan günümüze ula�an Ayasofya, bir mimarl�k ba�yap�t� olarak yüzy�llar boyu Akdeniz çevresinde hayranl�k uyand�rm��; dö�eme ve duvarlar�n� bezeyen mermerleri, geni� kubbesi, par�lt�l� alt�n ve gümü� mozaikleriyle ziyaret edenlerin be�enisini kazanm��t�r. 15. yüzy�l ortas�nda Fatih Sultan Mehmet taraf�ndan camiye çevrilen eser büyük sayg� görmü�tür. Fatih bu önemli kültür miras�n� korumak için bir vak�f kurmu�; mülkler vakfederek ya�at�lmas�n� sa�lam��t�r.

Kurtulu� Sava�� sonras�nda Anadolu’nun kültür miras� Cumhuriyete devredilmi�; an�tlar� kimliklerini bozmadan ya�atmak için uzmanlar göreve ça��r�lm��t�r. Vak�f eserlerin bir k�sm� müze, kütüphane, enstitü gibi i�levlerle de�erlendirilerek bak�m onar�mlar� sa�lanm��t�r. Konya’da, Sivas’ta Selçuklu medreseleri, Ankara’da Mahmut Pa�a Bedesteni an�msanabilir.

Ayasofya için de Atatürk ve arkada�lar� taraf�ndan 1934’te al�nan Müze karar�, Türkiye Cumhuriyetinin dünyaya bak��n�, ortak kültür miras�n� de�erlendirmesini yans�tmaktad�r. Laik Türkiye evrensel de�er ta��yan bir an�t� korumak ve en iyi �ekilde sunmak için bilimsel ara�t�rmalar�n yürütülmesine olanak veren Müze i�levinde karar k�lm��t�r. Müzeye dönü�ümle üzeri kapat�lm�� olan sanatsal de�erlerin yine aç�k, görülebilir olmas�na imkan tan�nm��t�r. Müze kullan�m� figürlü mozaiklerle, hat levhalar�n�n ayn� ortamda bar�� içinde yan yana durmalar�na olanak vermi�tir. Cami kullan�m� için Osmanl� döneminde eklenen mihrap, minber, mahfil ve kürsüler yerlerinde korunmu�, Ayasofya çok katmanl� tarihimizi anlatan bir eser olarak bütün dünya insanlar�n�n ziyaretine aç�lm��t�r.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin bu ileri görü�lü karar� sayesinde dünyan�n birçok ülkesinden ara�t�rmac�lar Ayasofya’n�n mimarisi, ta��y�c� sistemi, bezemeleri hakk�nda ara�t�rmalar yapm��; korunmas� için çal��m��, öneriler sunmu�lard�r. 1985’te Dünya Miras� Listesine kat�lan Ayasofya’n�n korunmas� için UNESCO’dan uluslararas� uzman katk�s� sa�lanm��t�r. ICCROM, Dünya An�tlar Fonu, Princeton Üniversitesi, Alman Ara�t�rma Fonu gibi de�i�ik uluslararas� kurulu�lar teknik, maddi ve bilimsel destekleriyle kubbe ve ayaklarda ileri tekniklerle ara�t�rmalar yapm��lar, zaman�n etkilerinin azalt�lmas� için konservasyon çal��malar�n� desteklemi�lerdir.

Bugün Ayasofya’n�n tekrar camiye dönü�türülmesi konusunda bir tart��ma ya�anmaktad�r. Müze kullan�m� Ayasofya’n�n zaman içinde kazand�� çok katmanl�l�k özelli�inin alg�lanmas�n� güçlendiren bir karard�r Kullan�m de�i�ikli�inin 6. yüzy�l sanat ve mimarl��n�n ba�yap�t� olan Ayasofya’n�n kavranmas�n�, alg�lanmas�n� zorla�t�rmamas� esast�r. Bu nedenle Ayasofya’n�n müze i�levinin korunmas� ayn� zamanda dünya miras�na kabulünde bu kimli�ini tan�mlayan üstün evrensel de�erinin korunmas� anlam�na gelmektedir.

Devletin kararlar�n�n süreklili�i esas�ndan hareketle, müze i�levinin devam etmesi en do�ru yakla��m olacakt�r. Ayasofya’n�n Dünya Miras Listesi’ne kabulünde de müze olarak kullan�m� esas al�nm��t�r. Türkiye Cumhuriyeti Devleti, UNESCO Dünya Miras� Sözle�mesini imzalayan taraf devletlerden biri olarak bu Sözle�meye uymakla yükümlüdür. Türkiye Cumhuriyetini kuran Atatürk ve arkada�lar�n�n karar�n�n da sayg� görmesi gerekir. Ayasofya �stanbul’un en çok ziyaret edilen müzesidir. Bilimsel ara�t�rmalar, koruma uygulamalar� devam etmektedir. Son y�llarda kuzeydo�u pandantifteki mele�in yüzünün aç�lmas� eserin hala sürprizler bar�nd�rd��na i�aret etmektedir. �ç mekânda yüzy�llar boyu korunan, sanat de�eri ta��yan mozaiklerin perdelenmemesi gerekir.

Koruman�n amac� kültür varl�klar�n�n özgün de�erlerini, özelliklerini ortaya ç�karmak, konservasyonlar�n� yapmak, tarihi ve di�er de�erlerine sayg� göstermek, toplumun her kesiminin bu de�erleri anlamas�n� ve ya�amlar�na anlam katan bir zenginlik olarak kutlamas�n� sa�lamakt�r. An�t�n ayr�lmaz parçalar� olan ögeler ait olduklar� yerde sergilenmelidir. Uluslararas� düzeyde, milletler aras� arenada sayg�de�er olan, tarihi belle�in korunmas�, dünya milletlerince payla��lan kültürün bütünselli�inin ve evrenselli�inin ya�at�lmas�d�r. Dünya mimarl�k tarihinin görkemli an�tlar�ndan biri olan Ayasofya’n�n, dünyada bar��n ve dinler aras� karde�li�in bir simgesi olarak tüm katmanlar�yla birlikte sunulmaya devam edilmesi engellenmemelidir.